ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) Vietnam ve Avrupa Birliği’ni Fikri Mülkiyet Politikası ve Sahtecilik Konusunda Hedef Aldı

ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi (USTR ), Perşembe günü, fikri mülkiyet haklarını yeterince koruyamayan ve uygulayamayan ekonomileri eleştiren yıllık Özel 301 raporunu yayınladı.

ABD Ticaret Temsilcisi Büyükelçi Jamieson Greer, raporun yayınlanmasının ardından yaptığı açıklamada, “Ticaret ortaklarımızın fikri mülkiyet uygulamalarını titizlikle inceledik ve Amerikalı yenilikçileri ve yaratıcıları küresel olarak korumak için gerektiğinde harekete geçmeyi bekliyoruz. Haksız ticaret uygulamalarıyla mücadele etmek için sahip olduğumuz tüm yaptırım araçlarını kullanmak en büyük önceliğimizdir.” dedi.

Vietnam, listedeki en üst kademe olan Öncelikli Yabancı Ülke (PFC) olarak belirlendi. Ayakkabı tedarikinde güçlü bir ülke olan Vietnam'ın bu kategoriye dahil edilmesi, 13 yıl sonra ilk kez bir ülkenin bu kategoriye girmesi anlamına geliyor. Rapora göre bu kategori, "ABD'nin ilgili ürünleri üzerinde en büyük olumsuz etkiye sahip olan en vahim fikri mülkiyetle ilgili eylemlere, politikalara ve uygulamalara sahip" ülkeler için ayrılmıştır.

Özellikle, ABD hükümeti, ülkenin yaygın sahtecilikle mücadelede etkili bir yaptırım sağlayamaması, çevrimiçi korsanlığın yaygınlığı, sınır güvenliğinin yetersizliği, lisanssız yazılım kullanımına karşı önlem alınmaması ve kablo ve uydu sinyali hırsızlığına karşı cezai yaptırım uygulanmaması konularından endişe duymaktadır.

PFC statüsünü kazanmak, Vietnam'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 301. maddesi uyarınca ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından soruşturulabileceği anlamına geliyor; bu madde, yönetimin zorunlu çalıştırma ve endüstriyel aşırı kapasiteye ilişkin soruşturmalar yürütmek için kullandığı aynı madde olup, ağır gümrük vergileriyle sonuçlanabilir. USTR, bu yolu izleyip izlemeyeceğine önümüzdeki 30 gün içinde karar verecek.

Vietnam, listedeki en üst kademe olan Öncelikli Yabancı Ülke (PFC) olarak belirlendi. Ayakkabı tedarikinde güçlü bir ülke olan Vietnam'ın bu kategoriye dahil edilmesi, 13 yıl sonra ilk kez bir ülkenin bu kategoriye girmesi anlamına geliyor. Rapora göre bu kategori, "ABD'nin ilgili ürünleri üzerinde en büyük olumsuz etkiye sahip olan en vahim fikri mülkiyetle ilgili eylemlere, politikalara ve uygulamalara sahip" ülkeler için ayrılmıştır.

Özellikle, ABD hükümeti, ülkenin yaygın sahtecilikle mücadelede etkili bir yaptırım sağlayamaması, çevrimiçi korsanlığın yaygınlığı, sınır güvenliğinin yetersizliği, lisanssız yazılım kullanımına karşı önlem alınmaması ve kablo ve uydu sinyali hırsızlığına karşı cezai yaptırım uygulanmaması konularından endişe duymaktadır.

PFC statüsünü kazanmak, Vietnam'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 301. maddesi uyarınca ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından soruşturulabileceği anlamına geliyor; bu madde, yönetimin zorunlu çalıştırma ve endüstriyel aşırı kapasiteye ilişkin soruşturmalar yürütmek için kullandığı aynı madde olup, ağır gümrük vergileriyle sonuçlanabilir. USTR, bu yolu izleyip izlemeyeceğine önümüzdeki 30 gün içinde karar verecek.

Bu arada, fikri mülkiyet haklarının uygulanmasıyla ilgili sorunların giderilmesi yönündeki çabalara rağmen Guatemala, İzleme Listesi'nde yer almaya devam ediyor.

ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), "Genel olarak güçlü bir yasal çerçeveye rağmen, kaynak kısıtlamaları, giyim ve diğer ürünlerin sahteciliğine karşı tutarsız yaptırım eylemleri ve kolluk kuvvetleri arasındaki koordinasyon eksikliği, yetersiz yaptırım uygulamalarına yol açmaya devam etmektedir" diye yazdı. Raporda, giyim, spor ayakkabı ve aksesuarlar gibi sahte malların ticari ölçekte satışının ülkede açıkça gerçekleştiği ve kolluk kuvvetlerinin 2025 yılında bu uygulamayı engellemek için çok az şey yaptığı belirtildi.

Endonezya, 2026 yılında tekrar Öncelikli İzleme Listesi'nde yer aldı ve onlarca yıldır sürdürdüğü bu statüsünü korudu. ABD Ticaret Temsilciliği'ne (USTR) göre, Endonezya hem fiziksel pazarlarda hem de internette sahte ürün satışına karşı yetersiz uygulama ve etkisiz sınır güvenliği sergileyerek yasadışı ürün kaçakçılığının yaygınlaşmasına neden oldu.

Raporda, "Ayakkabı gibi ürünlerin üretimi Çin'den Endonezya'ya kaydıkça, sahte ürünlerin yerel üretimi de arttı" denildi. "Sahte ürün satışları internete kaydı, ancak korsan veya sahte ürün satan çevrimiçi satıcılara karşı çok az soruşturma veya yaptırım uygulanıyor."

Pakistan da fikri mülkiyet korumaları ve uygulamaları konusunda "sınırlı somut ilerleme" kaydettiği için birçok kez İzleme Listesi'nde yer aldı ve 2026 yılında da listede kalmaya devam ediyor. Ülke hükümeti ihlal edenlere karşı yüzlerce dava açmış ve Pakistan gümrüğü sınırında fikri mülkiyet ihlalleriyle ilgili 178 el koyma işlemi gerçekleştirmiş olsa da raporda belirtildiği gibi, "bu çabalar henüz önemli iyileşmelere yol açmadı ve giyim, ayakkabı, oyuncak ve ilaç gibi sahte ürünlerin kaçakçılığı ve satışı konusunda ciddi endişeler devam ediyor."

ABD Ticaret Temsilcisi Yardımcısı Rick Switzer, raporun yayınlanmasının ardından yaptığı açıklamada, “Amerikalı yenilikçiler, yaratıcılar ve marka sahipleri güçlü fikri mülkiyet korumasına ve uygulanmasına güveniyor” dedi. “USTR, karşılıklı ticaret anlaşmaları ve diğer girişimlerimiz aracılığıyla, ticaret ortaklarımızı pazarlarındaki fikri mülkiyetle ilgili ticaret engellerini çözmeye zorlamaya devam edecektir.”

Amerikan Giyim ve Ayakkabı Birliği Başkanı ve CEO'su Steve Lamar, hükümetin ABD'nin ticaret ortaklarının kural ihlal eden davranışlarıyla mücadele çabaları hakkında görüşlerini dile getirdi.

“Fikri mülkiyetin korunması ve uygulanması, ABD giyim ve ayakkabı şirketleri için en önemli öncelikler arasında yer alıyor; çünkü sahte giyim, ayakkabı ve seyahat eşyaları sadece Amerikan markalarına değil, aynı zamanda bu markaların istihdam ettiği milyonlarca ABD'li işçiye de zarar veriyor,” dedi. “Sahte ürünler genellikle güvensiz ve çevreye zararlı koşullarda üretiliyor ve bu durum yurtdışındaki işçilere ve topluluklara da zarar veriyor.”

“USTR’nin raporu, ABD şirketlerinin ihtiyaç duyduğu fikri mülkiyet haklarını veya adil pazar erişimini sağlamakta yetersiz kalan ülkeleri belirlemede önemli bir rol oynuyor, ancak ülke içinde de harekete geçmek aynı derecede önemli,” diye ekledi ve sahte ürünlerin piyasaya girmesinin tüketicileri olumsuz etkilerinden korumak için iç politikayı geliştirmenin gerekliliğinin altını çizdi. “Kongre, SHOP Safe Yasası, SCAM Yasası ve yakın zamanda Temsilciler Meclisi'nden geçen HR 4930 gibi etkili yaptırım önlemlerini önceliklendirmelidir,” diye ekledi.